Het watersysteem is een olifant: IWA Glasgow 2026

Dit laatste thema liep als een rode draad door mijn eigen bijdrage aan het congres. 

Doelmatig waterhergebruik vraagt om integrale blik 

Samen met mijn collega’s Ruud Bartholomeus en Klaasjan Raat verzorgde ik de workshop Water Reuse in Relation to Groundwater Resources Management. Het doel was om ervaringen uit verschillende landen bijeen te brengen rondom het gebruik van gezuiverd afvalwater, afstromend hemelwater en industrieel restwater voor grondwateraanvulling en ondergrondse opslag. Daarbij stonden vier thema’s centraal: de samenhang tussen waterketen en watersysteem, juridische en sociaaleconomische randvoorwaarden, waterkwaliteitseisen en de publieke perceptie. 

Een treffend beeld dat Ruud tijdens de workshop introduceerde, was de bekende metafoor van de blind men and the elephant. Zoals iedere blinde slechts een deel van de olifant waarneemt, zo kijken ook specialisten en beleidsmakers vaak vanuit hun eigen expertise naar een vraagstuk. De hydroloog ziet iets anders dan de zuiveringsexpert, de jurist iets anders dan de econoom. De uitdaging zit juist in het begrijpen van het geheel. 

In de workshop werden we meegenomen door experts uit Zuid-Afrika, België en Spanje, die ons leerden hoe de inzet van waterhergebruik voor grondwateraanvulling al een brede toepassing kent. Tijdens de interactieve workshop deelden zo’n veertig enthousiaste en inspirerende deelnemers uit uiteenlopende landen hun eigen ervaringen. Daaruit bleek hoe sterk de juridische speelruimte voor waterhergebruik wereldwijd verschilt. Waar sommige landen toepassing voor infiltratie van hergebruikt water onder voorwaarden toestaan, geldt elders nog een volledig verbod. Hierbij kwam ook hét vraagstuk naar voren waar veel landen mee worstelen: hoe gaan we om met de waterkwaliteit en opkomende stoffen zoals PFAS wanneer we de kwaliteit van het zo belangrijke grondwater op de lange termijn willen beschermen? 

Het watersysteem als serious game 

Naast de workshop organiseerde ik een heel andere activiteit: de (niet heel serieuze) serious game Water System Suspense. Deze game, een prototype van een uitgebreidere (en serieuzere) versie die Sija Stofberg binnen het Europese project RECREATE ontwikkelt, biedt een laagdrempelige en interactieve manier om na te denken over complexe watersysteemvraagstukken. 

De deelnemers stapten hierbij in een fictief mediterraan kustgebied waar landbouw, toerisme en inwoners allemaal afhankelijk zijn van dezelfde beperkte watervoorraden en allemaal lijden onder de oprukkende droogteproblematiek. In eerste instantie kozen de verschillende stakeholdergroepen afzonderlijk maatregelen die voor hun eigen sector gunstig waren. Daarna moesten zij gezamenlijk besluiten nemen en verschillende belangen tegen elkaar afwegen. 

Dat zorgde voor de nodige discussie én veel energie in en rondom de KWR-stand. Maar juist daarin zat de kracht van het spel. Deelnemers ontdekten dat maatregelen die voor één partij aantrekkelijk lijken, onbedoelde gevolgen kunnen hebben voor andere gebruikers van het watersysteem. Bovendien werd duidelijk dat effectieve oplossingen alleen ontstaan wanneer partijen verder kijken dan hun eigen belang en samenwerken vanuit een gezamenlijk begrip van het systeem als geheel. 

Van Glasgow naar de praktijk 

Deze inzichten sluiten direct aan bij mijn onderzoek bij KWR. Binnen het Europese project RECREATE werken we samen met PWN en verschillende stakeholders in Noord-Holland aan een beter begrip van drinkwaterketen en watersysteem. Dit helpt ons verschillende strategieën voor het omgaan met klimaatverandering en sociaaleconomische groei beter met elkaar te vergelijken. Vergelijkbare vraagstukken staan ook centraal binnen het WiCE-project Samen voor Balans II, waarin we de effecten van maatregelen op zowel watersysteem als waterketen in beeld brengen. 

Wat ik vooral meeneem uit Glasgow is de bevestiging van het beeld dat wanneer een maatregel technisch uitvoerbaar is, dat niet betekent dat dit ook daadwerkelijk in de praktijk gebracht kan worden of dat dit de beste oplossing is voor het gehele systeem. De grootste uitdaging ligt steeds vaker in het verbinden van disciplines, belangen en schaalniveaus. Of het nu gaat om waterhergebruik, grondwaterbeheer of klimaatadaptatie: de toekomst vraagt om systeemdenken. Hiermee leren we onszelf en belanghebbenden steeds vaker de gehele olifant te zien, in plaats van slechts een klein onderdeel ervan. Juist door samen te leren, te experimenteren en met elkaar in gesprek te blijven, komen we tot oplossingen die ook op de lange termijn houdbaar zijn.