Kookadvies

Onpraktisch kookadvies

In 2024 zijn door de Nederlandse drinkwaterbedrijven 5 grootschalige kookadviezen afgegeven. In 2025 waren dit er 2 en in januari 2026 1. Dit is aanzienlijk meer dan 1 gemiddeld in voorgaande jaren blijkt uit een inventarisatie van Inspectie Leefomgeving en Transport. In het kookadvies staat dat consumenten het leidingwater 3 minuten moeten koken. Het 3 minuten koken heeft echter nadelen ten aanzien van de uitvoerbaarheid. Dit kan de opvolging van een kookadvies beperken, waardoor de maatregel minder effectief is. Karagiannis et al. (2009) concludeerden dat 2% van respondenten het kookadvies niet opvolgde omdat het te veel werk was. Ook introduceert 3 minuten koken nieuwe risico’s zoals verbranding aan hete pannen en kan het leiden tot defecten aan apparatuur zoals waterkokers. Het 3 minuten koken kost ook extra energie, wat door klanten als een nadeel kan worden ervaren. Het kopen van flessenwater wordt gezien als een niet duurzaam alternatief. De WHO en ook eerder uitgebracht advies van KWR geeft aan dat het aan de kook brengen van het water (rolling boil) voldoende veiligheid garandeert voor de consument. In Vlaanderen is op basis van de WHO aanbeveling het kookadvies teruggebracht van 5 minuten naar 1 minuut, waarbij uit communicatie-overwegingen voor 1 minuut is gekozen.

Vanuit de drinkwaterpraktijk is de vraag gesteld of het kookadvies in Nederland kan worden aangepast aan het WHO standpunt. Om de verantwoordelijke instanties te overtuigen, is aanvullende kennis nodig ten opzichte van het eerdere besluit in 2011 om 3 minuten aan te houden. Doel van het project is om nieuw bewijs aan te leveren dat rolling boil voldoende veiligheid garandeert voor de consument. Mogelijk in combinatie met inzichten dat rolling boil tot significant hogere mate van opvolging van het kookadvies leidt, minder ongelukken of schade in huis en minder energieverbruik of kopen van flessenwater. Bekend is dat bij het huidige onderzoek naar het verschil tussen rolling boil en 3 minuten koken gebruik is gemaakt van extrapolatie van de resultaten bij 60 graden Celsius naar 100 graden Celsius. Dit introduceert een onzekerheid in de onderbouwing van het huidige kookadvies, welke kan worden weggenomen door een onderzoek naar de afdoding uit te voeren bij temperaturen tot 100 graden Celsius.

Daarnaast is het 3 minuten kookadvies gebaseerd op o.a. onderzoek waarbij micro-organismen gedurende 1 of 3 minuten aan kokend water zijn blootgesteld, maar waarin de aanlooptijd tot het kookpunt niet is meegenomen. Door deze aanlooptijd wel mee te nemen in een nieuw onderzoek wordt een meer realistisch beeld van de effectiviteit van de rolling boil verkregen.

Naast het kookadvies is in 2009 ook het document ‘Vragen en Antwoorden bij een Kookadvies voor Professionals in de Drinkwatersector’ door RIVM opgesteld en besproken in de Adviesgroep Waterkwaliteit en het Deskundigenplatform NBC Drinkwater in afstemming met de communicatieafdeling van Vewin. Hierin wordt bijvoorbeeld uitgelegd welke behandelingen wel (bijvoorbeeld heetwaterkraan) of niet (bijvoorbeeld waterkoker, koffiezetapparaat) voldoen voor 3 minuten koken. Vanuit dit project kunnen aanbevelingen volgen voor aanpassing van deze adviezen, maar het onderzoek zal niet alle mogelijkheden hierin toetsen.

Desinfectie door koken en gedrag van gebruiker bepalen

De laatste stand van kennis wordt bijgewerkt via literatuuronderzoek over inactivatie van micro-organismen door verhitten of koken van water. Daarnaast zal een kritische evaluatie plaatsvinden van het huidige advies van RIVM en het artikel dat de basis vormde van het huidige kookadvies (Bertrand et al. 2012).

Hieruit volgt het plan voor experimenten, zoals de te onderzoeken organismen, experimentele opzet of andere aspecten in het onderzoek.
Experimenten naar de effectiviteit van afdoding van voor drinkwater relevante micro-organismen door een volledige rolling boil zullen in het laboratorium worden uitgevoerd.

In samenwerking met de drinkwaterbedrijven zal informatie over praktische zaken rond het kookadvies worden samengebracht. Drinkwaterbedrijven kunnen bij voorkomende kookadviezen enquêtes afnemen bij klanten. Hierbij komen zaken aan de orde zoals:

• Opvolging van kookadviezen en de invloed van de uitvoerbaarheid hierop
• Uitvoeringsrisico’s bij 3 minuten koken versus aan de kook brengen van water
• Andere ervaringen bij het uitvoeren van kookadviezen, zoals schade aan apparatuur (ervaringen drinkwaterbedrijven)
• Klant-ervaringen bij kookadviezen die relevant zijn voor het advies
• Duidelijke communicatie naar klanten

Verzoek tot aanpassing kookadvies

Het doel van dit project is om nieuwe inzichten te verzamelen die onderbouwen dat het huidige kookadvies van 3 minuten zou kunnen worden aangepast tot een kortere kooktijd of ‘het aan de kook brengen’/ ‘rolling boil’ van het water. Daarnaast wordt informatie over opvolging van en problemen bij een kookadvies verzameld vanuit literatuur en de drinkwaterbedrijven, om een beter beeld te krijgen van de invloed van een 3-minuten kookadvies op opvolging en mogelijke risico’s bij uitvoering hiervan.

Indien de resultaten hier aanleiding toe geven zullen deze worden voorgelegd aan ILT met een voorstel voor aanpassing van het advies. Hiermee zouden gezondheidsrisico’s tijdens een kookadvies kunnen worden gereduceerd door betere opvolging en minder risico’s tijdens het uitvoeren van het kookadvies. In theorie leidt dit ook tot energiebesparing en minder inkoop van flessenwater.