PFAS in kraanwater: veilig vandaag, zorgen over morgen

Koepelorganisatie Vewin kwam direct namens de sector met een helder standpunt over de drinkwaterkwaliteit. Achter de schermen doet KWR Water Research Institute ondertussen al jaren onderzoek naar praktisch toepasbare oplossingen voor het probleem. Wat betekent het bericht over de waterkwaliteit nu écht voor de consument, en welke oplossingen zijn er mogelijk om de waterkwaliteit te verbeteren?

Vewin: “Het water is veilig, maar we dweilen met de kraan open”

De Vereniging van Drinkwaterbedrijven (Vewin) reageerde direct op het nieuwsbericht van Greenpeace. Ze benadrukte dat het Nederlandse kraanwater overal voldoet aan de wettelijke Europese normen en volkomen veilig is om te drinken. Dit wordt ook bevestigd door zowel RIVM als Greenpeace. Weliswaar zijn op verschillende plekken de PFAS-concentraties in drinkwater hoger dan de gezondheidskundige richtwaarde van RIVM (de concentratie die we idealiter zouden willen hebben), maar dat wil niet zeggen dat het kraanwater ongezond is. PFAS zit helaas overal in, en er is geen garantie dat in andere drankjes geen PFAS aanwezig is. Bovendien is de hoeveelheid PFAS die we binnenkrijgen via voedsel ongeveer vier keer zo groot. Flessenwater brengt weer andere nadelen met zich mee, zoals een hoge milieu-impact en vaak ook microplastics. Er is dan ook geen enkele reden om te stoppen met kraanwater drinken.

Tegelijkertijd luidt Vewin de noodklok over de toekomst. PFAS zijn vanwege hun eigenschappen heel erg moeilijk uit water te verwijderen. Drinkwaterbedrijven investeren momenteel miljoenen euro’s in de ontwikkeling en implementatie van kostbare behandelingstechnieken voor de verwijdering van PFAS. Maar ondertussen gaan de lozingen van PFAS door, en nemen zelfs toe. Het gaat niet alleen om de bekende chemische industrie, maar ook alle PFAS die na gebruik door ons als burgers via afvalwater in het milieu terechtkomen en het gebruik van PFAS-houdende pesticiden in de landbouw. Dit maakt het voor de drinkwaterbedrijven steeds moeilijker om aan de richtwaarde te voldoen. De sector eist daarom een snel en volledig Europees totaalverbod op de productie en het gebruik van PFAS. Het standpunt is glashelder: “Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uit.”

KWR: De wetenschappelijke feiten achter de zuivering

Waar Greenpeace de maatschappelijke discussie aanjaagt, levert KWR onafhankelijke wetenschappelijke data. De PFAS-kaart van Greenpeace is gebaseerd op openbare meetgegevens die mede door KWR-methodieken zijn gevalideerd. In de media wordt regelmatig aandacht gegeven aan het werk van KWR:

• Zin en onzin van thuisfilters: commerciële partijen spelen gretig in op de angst van de consument met PFAS-thuisfilters. KWR-experts, waaronder dr.ir. Roberta Hofman-Caris, stelden onlangs in onder meer het tv-programma Radar vast dat deze consumentenfilters onnodig zijn. Niet alleen zijn ze meestal niet in staat PFAS te verwijderen, maar vaak leiden ze tot bacteriegroei, waardoor de gezondheid veel ernstiger kan worden bedreigd dan door een lage concentratie PFAS. Centrale zuivering door de drinkwaterbedrijven is veel veiliger en betrouwbaarder.
• PFAS-adsorptie op actieve kool: Veel waterbedrijven gebruiken actieve koolfilters om PFAS en andere verontreinigingen als pesticiden en geneesmiddelen te adsorberen. In het gezamenlijke onderzoeksprogramma van KWR en de drinkwaterbedrijven (Waterwijs) wordt onderzocht hoe deze adsorptie verbeterd kan worden. Inmiddels is hierbij ook aangetoond dat tijdens reactivatie van de actieve kool PFAS echt worden afgebroken, en dus niet weer terugkomen in het milieu.
• TFA als probleemstof: Uit recent onderzoek van KWR en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) blijkt dat TFA (de kleinste en zeer mobiele PFAS-variant) al in 73% van het ondiepe grondwater zit. Modellen van KWR laten zien dat TFA zonder ingrijpen binnen 20 jaar de diepe grondwaterlagen bereikt, waar we het meeste drinkwater van maken. Ter vergelijking: per jaar komt er 21.000 kg TFA via pesticiden in het Nederlandse milieu terecht, wat op zich al voldoende is om acht keer de totale jaarlijkse Nederlandse drinkwaterproductie op een concentratie boven de richtwaarde van het RIVM te brengen.
• Effectieve verwijdering: Omgekeerde osmose (RO) is in staat alle opgeloste stoffen uit water te verwijderen, en dus ook PFAS. Er zijn echter twee ‘problemen’ bij de toepassing van RO. Bij deze techniek wordt uit 1000 liter vervuild water 800 liter schoon water geproduceerd, maar blijft 200 liter met een vijf keer hogere vervuiling over. Dit concentraat zou eigenlijk verder behandeld moeten worden, en bij voorkeur moeten de PFAS worden vernietigd. Binnen het onderzoeksprogramma PAK PFAS ontwikkelt KWR specifieke technieken hiervoor. Het tweede probleem is dat een drinkwaterbedrijf dus wel 25 % meer water moet innemen dan het eigenlijk nodig heeft, en veel drinkwaterbedrijven lopen nu al tegen de grenzen van hun winningsvergunningen aan.

De bal ligt bij de politiek

Alle media-aandacht legt wel het spanningsveld bloot. De Nederlandse drinkwatersector beschikt over veel kennis om schoon drinkwater te maken. Maar de aanwezigheid van PFAS in het milieu vraagt om een totaal andere benadering, die technisch, financieel en wat milieu-impact betreft (het gebruik van chemicaliën en energie) een enorme uitdaging is. De data van KWR en de oproep van Vewin ondersteunen de aandacht die Greenpeace voor dit probleem vraagt. Het is nu aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de Europese politiek om de vervuiling definitief bij de bron aan te pakken.