De rol van volksverhalen in onze omgang met water

→ Lees het volksverhaal

→ Beluister  het volksverhaal

Verhalen beïnvloeden hoe we naar water kijken

In Nederlandse volksverhalen en mythen heeft water allerlei rollen. Het is een bedreiging, een hulpbron, een magische kracht of een toetssteen voor ons gedrag. Zulke verhalen dragen waarden en normen over en beïnvloeden welke relatie tussen mens en water we als vanzelfsprekend zien. Sommige van die beelden zijn door de tijd heen dominant geworden, terwijl andere perspectieven naar de achtergrond zijn verdwenen.

Dat is relevant voor de uitdagingen van vandaag. Nederland staat bekend om het beheersen van water: we bouwen dijken, verleggen rivieren en beschermen ons tegen overstromingen. Dat beeld van controle is diep verankerd in ons beleid, landschap en cultuur. Tegelijkertijd zetten droogte, wateroverlast en vervuiling ons watersysteem onder druk. Het verkennende onderzoek Mythen & Sagen verkent daarom welke andere relaties met water momenteel worden ervaren en hoe die een plek kunnen krijgen in nieuwe verhalen en gesprekken over water.

Onderzoek met een blik op de toekomst

Mythen & Sagen maakt deel uit van het Verkennend Onderzoek. Binnen dit onderzoeksprogramma kijken we systematisch naar nieuwe ontwikkelingen in wetenschap, technologie en maatschappij en verkennen we wat die op langere termijn kunnen betekenen voor de watersector. Daarbij gaat het bewust om onderwerpen die vernieuwend zijn en waarvan vooraf nog niet vaststaat waar ze precies toe leiden. De horizon ligt ongeveer vijf tot tien jaar vooruit.

Het doel is dus niet dat iedere verkenning direct leidt tot een concrete toepassing. Door vroeg nieuwe ontwikkelingen, perspectieven en onderzoeksthema’s te signaleren en onderzoeken, ontstaat kennis waarmee we beter kunnen anticiperen op wat in de toekomst relevant kan worden.

Van persoonlijke herinneringen naar een nieuw volksverhaal

Binnen Mythen & Sagen staat zo’n ander perspectief centraal: hoe beïnvloeden verhalen de manier waarop we water begrijpen en hoe we ermee omgaan? Eerst is onderzocht hoe water wordt verbeeld in bestaande volksverhalen en welke mens-waterrelaties daarin naar voren komen. Daarna ontstond ruimte om te onderzoeken welke andere betekenissen en relaties denkbaar zijn.

Een belangrijk onderdeel van het verzamelen van nieuwe perspectieven is de Waterwacht: een voormalige gele ANWB-praatpaal die door de werkplaats van KWR is omgebouwd tot een felblauwe installatie. De Waterwacht reisde langs verschillende plekken in Nederland, waar bezoekers konden luisteren naar een audiofragment waarin het Nederlandse water tot hen spreekt en werden uitgenodigd hun eigen ervaringen en gedachten over water te delen.

Kortom, uit de reacties op de Waterwacht kwam een relatie met water naar voren die niet alleen draait om controle of strijd, maar ook om verwondering en verbinding. Deze reacties zijn uitgewerkt tot ontwerpprincipes en voorgelegd aan maker en schrijver Nienke Roth. Zo vormden ze de basis voor de ontwikkeling van een nieuw waterverhaal: ‘De Gedaanteverwisselaars’.

Van verkenning naar gesprek

De Gedaanteverwisselaars maakt een andere relatie met water concreet en invoelbaar. Water is daarin niet alleen iets dat we proberen te beheersen, maar iets waarmee we verbonden zijn en waarmee we samenleven.

Door zo’n ander perspectief voorstelbaar te maken, kunnen ook nieuwe ideeën ontstaan over hoe we ons in de toekomst tot water verhouden. Bijvoorbeeld door niet alleen te kijken naar beheersing, maar ook naar aanpassing en leven met water. Zo kunnen zulke perspectieven vervolgens ook waterbeleid verrijken.

Het verhaal nodigt daarmee uit tot een breder gesprek: welke verhalen vertellen we over water, welke horen we nog te weinig en welk verhaal willen we in de toekomst over water vertellen?

→ Lees het volksverhaal

→ Beluister  het volksverhaal