Lab Public Design for Water werkt aan transformatie van waterpraktijken

Wetenschappelijke kennis met ontwerpende kwaliteiten combineren

Met het lab zet KWR in op het bundelen van kennis, ontwerp- en realisatiekracht door de samenwerking met ontwerpers, kennis- en praktijkpartners structureel in te richten. Het lab faciliteert ontwerpende activiteiten rondom uiteenlopende complexe wateropgaven en ontwerpt samen met partners (sociale) interventies om tot inzichten over bestaande en nieuwe ‘waterpraktijken’ te komen. In een (drink)waterpraktijk staat ‘de manier waarop we omgaan met (drink)water’ centraal dat ligt verankerd in gewoonten, gedrag, principes, normen, (waarden)ideeën, wetten, regels en (organisatie)structuren. Met de activiteiten in het lab wordt ruimte gecreëerd om bestaande (drink)waterpraktijken te bevragen, de (drink)waterpraktijken van de toekomst te verkennen en realisatiekracht te ontplooien.

KWR draagt met de ontwerpende activiteiten in het lab bij aan het systeem- en transformatief leren over complexe wateropgaven. Het team in het lab begeleidt zelf ontwerpende trajecten, maar volgt ook ontwerpende trajecten van partner-organisaties met als doel het ‘leren over waterpraktijken’ te faciliteren. KWR beschikt als kennisinstituut over de infrastructuur en het vermogen om waardevolle lessen en inzichten uit verschillende vernieuwende waterpraktijken op te halen, te analyseren en beschouwen in relatie tot grotere trends en (beleids)ontwikkelingen, zoals via het platform Dutch Water Sector Intelligence. Zo wordt systeem- en transformatieve kennis ontwikkeld en kan zij de maatschappij van dienst zijn door middels deze kennis antwoorden te genereren op complexe wateropgaven die om fundamentele en lastige keuzes vragen.

Ontwerpend onderzoek voor transdisciplinaire kennisontwikkeling

Het ontwerpend onderzoek bij KWR wordt gekenmerkt door het samenbrengen van specialistische kennis uit verschillende wetenschappelijke kennisdomeinen die relevant zijn voor wateropgaven. Het lab is gepositioneerd in het kennisdomein Social Sciences en Humanities, maar is gericht op transdisciplinaire kennisontwikkeling. Ontwerpkracht bij KWR betreft sociaal ontwerp (gedrag en normen), systeemontwerp (governance en watersysteem) en ruimtelijk ontwerp (ruimtelijke ordening en landschappelijke inrichting). Zo werken we met ecohydrologen, hydrologen, ecologen, landschapsarchitecten en ruimtelijk planners aan de herinrichting van het waterlandschap. Met bestuurskundigen, filosofen en transitiewetenschappers werken we aan de instituties en waterpraktijken van de toekomst. Dit onderzoek kan gaan over digitalisering (experts hydro-informatica, ethici), omgang met stoffen en waterkwaliteit (experts chemische en/of microbiologische waterkwaliteit en bestuurskundigen en/of gedragswetenschappers in het kader van gedrag, toezicht en handhaving) of gebruik van innovatieve technologieën in de maatschappij (water- en milieutechnologie, gedrag en governance).

Het ontwerpend onderzoek bij KWR wordt getypeerd door vier kenmerken:

• Verbeelding: activiteiten kenmerken zicht door het expliciteren, tastbaar en voorstelbaar maken van abstracte concepten, toekomsten, (onzichtbare) belemmerende of ondersteunende principes, waarden en spanningen. We doen dit via objecten zoals visualisaties, materiele ontwerpen of gedachte-experimenten. Op deze manier krijgen waterpraktijken en relevante concepten (hernieuwde) betekenis voor de toekomst
• Co-creatie: activiteiten zijn collaboratief en wanneer passend inclusief. Dat betekent probleemeigenaren en belanghebbenden, maar ook unusal suspects, zoals verschillende maatschappelijke groepen of niet-menselijke actoren, betrokken kunnen worden bij het verkennen en vormgeven van vernieuwende kennis, visies, methoden, gedragscodes en normen, werkwijzen en oplossings(richting)en.
• Iteratie en reflexiviteit: activiteiten volgen geen lineair proces dat voorafgaand volledig kan worden bepaald, omdat activiteiten plaatsvinden in ‘real-world’ praktijken die worden gevormd door complexe processen en dynamieken. In afstemming met betrokkenen worden in iteratie stappen gezet. Trajecten zijn ook reflexief omdat er kritisch gereflecteerd wordt op overtuigingen en aannames die ten grondslag liggen aan huidige en toekomstige waterpraktijken.
• Contextualiteit: lokale condities (biofysisch) en de lokale context (sociaal-politiek, historisch, relationeel en cultureel) zijn het uitgangspunt voor betekenisgeving, resultaten, gebeurtenissen en/of handelingen.

Kennis in ontwerp voor het realiseren van nieuwe waterpraktijken (impact)

De activiteiten in het lab dragen bij aan (trans)disciplinaire kennisontwikkeling én aan de realisatie van nieuwe waterpraktijken. (Trans)disciplinair onderzoekers, ontwerpend onderzoekers, impact- en projectmanagers bij KWR werken nauw samen met praktijkprofessionals en ontwerpers of kunstenaars in verschillende ontwerpende trajecten. In deze trajecten dragen zij (trans)disciplinaire kennis aan, richten zij interventies in de dagelijkse praktijk van praktijkprofessionals en reflecteren ze met hen op (on)gewenste waterpraktijken en de structuren die deze vormgeven. Middels verkenningen, co-creatie en het faciliteren van gesprekken in wordt bijv. ruimte gemaakt om, tegenstellingen te verhelderen en/of te overbruggen, bestaande machtsstructuren te bevragen of waardencoalities te verdiepen. Hierdoor hebben zij direct invloed op de waterpraktijken van de toekomst en ondersteunen zij praktijkprofessionals met realisatie van waterpraktijken.

Het collectief van ontwerpend onderzoekers, ontwerpers en kunstenaars beschikt gezamenlijk over het exploratieve, reflexieve, creatieve en generatieve denk- en handelend vermogen om samen met andere (trans)disciplinaire onderzoekers, professionals en burgers tot vernieuwing te komen in oplossingen, structuren of cultuur. KWR zorgt als kennispartner voor het bewaken en benutten van bestaande waterwijsheden, wat een belangrijk fundament vormt voor vernieuwing. Nieuwe waterpraktijken worden hierdoor ontworpen met begrip van en diepe kennis over hoe water werkt.

Ontwerpende trajecten met KWR

Het Lab Public Design for Water treedt op als kennispartner, ontwerppartner en intermediair tussen praktijkprofessionals, wetenschappers, ontwerpers en kunstenaars. Ontwerpende activiteiten kunnen gericht zijn op het primaire doel van kennisontwikkeling, maar ook impact als voornaamste doel hebben. Het lab-team draagt zorg voor het opzetten van, adviseren over en begeleiden van ontwerpende trajecten die onderdeel zijn van een onderzoeksprogramma (zoals Waterwijs, TKI, NWO, EU, WICE) of aansluiten bij de uitdaging, behoefte of vraag van de opdrachtgever(s). Opdrachtgevers zijn individuele partijen, zoals (afdelingen van) drinkwaterbedrijven, waterschappen, ministeries, gemeenten of organisaties, maar ook consortia of collectieven waardoor het gemeenschappelijk belang centraal staat.

Het team draagt zorg voor de kwaliteit van ontwerpende trajecten op basis van principes van processturing en (inhoudelijke) borging met oog voor kennisontwikkeling of impact, afhankelijk van het type het traject. Essentiele activiteiten in de proces- en de sturing daarop zijn:

a. Positioneren van het vraagstuk samen met de vraagstukhouders. Dit gebeurt doorgaans middels ‘vraagarticulatie-sessies’, zodat de context van het vraagstuk helder wordt en verschillende belanghebbenden betrokken worden bij het vraagstuk en traject.

b. Het betrekken van de juiste expertise en ontwerpers en samenstellen van de juiste onderzoeks- en ontwerpteams met (inter)disciplinaire kennis en ontwerpende kwaliteiten die nodig zijn voor het vraagstu

c. Het inrichten van het ontwerpende traject samen met de opdrachtgevers. Middels gesprekken of een ‘kennismaking & aanpak-articulatie sessies’ wordt kennisgemaakt met het betrokken onderzoeksteam en worden de iteraties, uitgangspunten, interventies en het (transformatieve) leerproces uitgewerkt.

d. Begeleiding van het transdisciplinaire onderzoeks- en ontwerpteam. Middels reguliere check-in momenten wordt bewaakt dat het open en iteratieve ontwerpende traject blijft aansluiten bij de behoefte van de opdrachtgevers of het belang van het vraagstuk.

e. Het borgen van de ontwikkelde kennis, inzichten en ontwerpen. Ontwikkelde kennis land doorgaans niet in klassieke wetenschappelijke rapporten, maar in andere kennisproducten en uitingen zoals handvatten, werkwijzen, tools, gespreks- en dialoogvormen, institutionele arrangementen, digitale producten, beelden, taal en kunst. Het borgen van het begrip en gebruik van deze uitingen in bestaande en toekomstige waterpraktijken wordt samen met de vraagstukhouders en opdrachtgevers geconcretiseerd.

Een greep uit het portfolio Public Design for Water

Ontwerpende trajecten zijn vanwege het iteratieve karakter, het belang van contextualiteit en behoefte van de opdrachtgever aan kennisproducten nooit hetzelfde. Elk traject draagt op haar eigen wijze bij aan de verkenning en transformatie van (nieuwe) waterpraktijken. Enkele voorbeelden zijn

• In de GRROW-trajecten zijn jong professionals betrokken bij het heroverwegen en herontwerpen van het watersysteem middels toekomstbeelden of het ontwikkelen van nieuwe taal. De waterwijsheid van senior professionals wordt daarbij (h)erkend. Deze kennis wordt zorgvuldig overwogen voor nieuwe waterpraktijken, waarbij de dieperliggende aannames onder de loep worden genomen. Borging & Impact: Kennis uit GRROW is benut voor het RLI-advies ‘Zorg voor Water’ en ‘Waterzorg’ heeft als nieuwe taal haar weg gevonden naar het UMC-Utrecht.
• Als onderdeel van het project ‘Ontwikkeling procesmethodiek Waardencase’ is een interventie uitgevoerd in de context van drinkwaterbedrijf Brabant Water om middels een ontwikkelde integrale werkvorm werkprocessen voor de ontwikkeling van assetinfrastructuur te transformeren. Deze interventie legde de knelpunten in de bestaande organisatiestructuur bloot en drinkwaterprofessionals ervaarden hoe zij gezamenlijk effectiever aan integrale planvorming kunnen werken. Borging & impact: In gesprek met afdelingsdirecteuren en drinkwaterprofessionals in de operatie worden de inzichten en lessen over de interventies besproken met oog procesvernieuwing in de organisatie.
• In het project Bron tot Effect is een systeemanalyse gemaakt van de bestaande governance in het waterkwaliteits- en leefomgevingsbeheer en omgang van industriële probleemstoffen. O.b.v. ontwerpend onderzoek in 2 cases is een prototype strategie ontwikkeld voor een integrale aanpak van industriële probleemstoffen door waterschappen, provincie, omgevingsdiensten, gemeenten en bedrijven. Deze strategie wordt getoetst en doorontwikkeld in het project ‘Over Grenzen voor Waterkwaliteit’. Borging & Impact: Kennisdeling bij KRW Rijk-regio Dag en kennisdag Stroomgebied Rijn-West, verankering governance structuur in regionale akkoorden in waterketen van Bath, kennisdeling bij OmgevingsdienstNL.
• De serious game Aqua Ludens is ontwikkeld met en voor gebiedspartners in Groningen en faciliteert een gezamenlijk zoekproces met stakeholders in de watertransitie. De game combineert feedback uit het watersysteem via een digitaal dashboard met een stakeholderdialoog. Borging & impact: Gebiedspartijen zijn ‘opgeleid’ tot spelfacilitator om laagdrempelig gebruik en toepassing van de game mogelijk te maken.
• Als onderdeel van de Publieke Ontwerp Coalitie Landbouw-Watertransitie (PONT) draagt KWR bij door het articuleren van de ontwerpopdracht, het aandragen van kennis en reflectie in het traject. Borging & Impact: Doordat verschillende overheden zijn aangesloten bij de Coalitie en een transformatieve houding een voorwaarde is van het traject worden de ervaringen en inzichten geborgd bij de ambtelijk professionals.

Waterpraktijken en samenwerkingspartners

KWR gelooft in de kracht van (praktijk)kennis, verbeelding én samenwerking. Samen met verschillende partners en de brede “PD4W”-gemeenschap worden nieuwe waterpraktijken verkend, ontworpen en gerealiseerd. Het lab-team zet zelf ontwerpende onderzoeken en trajecten op, maar volgt ook trajecten van andere organisaties om het (meta)leren tussen waterpraktijken te faciliteren.

Waterpraktijken die wij op dit moment volgen zijn:

• De Waterwerkplaats, van Play With Nature Lab en WUR (KIN Subsidie)
• Drinkbare Natuur, PWN en de Dutch Design foundation

Partners zijn op dit moment:

• De Nederlandse Drinkwaterbedrijven via het Waterwijs-programma
• De Publieke Ontwerppraktijk (PONT), dr. Nienke Tromp
• Twynstra Gudde, André Schaminee
• Studio Sociaal Centraal, Joes Janmaat
• Universiteit van Amsterdam, Prof. Dr. John Grin

Ook betrokken zijn bij het lab?

Partner worden van het Lab Public Design for Water? Er zijn verschillende mogelijkheden om als kennispartner, ontwerppartner of praktijkpartner betrokken te raken bij de activiteiten in het lab.

• Neem contact op met Fabi van Berkel.
• Meld je aan voor de Partnerbijeenkomst Public Design for Water op 17 september bij KWR van 13:00 tot 17:00.