Rechtvaardigheid als pijler voor de watersector

Naar een rechtvaardige watertransitie

Water is een goed dat niet ongelimiteerd beschikbaar is. De hoeveelheid water op onze aarde blijft steeds gelijk, maar toenemende droogte, te snelle waterafvoer, toenemend watergebruik, vervuiling en verzilting maken dat kwaliteit en beschikbaarheid van water onder druk staat. Een watertransitie is nodig om zorg te dragen voor een klimaatrobuuste omgang met het watersysteem. Dat vraagt om innovatie, maar ook om keuzes die grote impact hebben op de samenleving en die raken aan rechtvaardigheid. Want hoe verdelen we het water in tijden van schaarste? Wie mag daarover meepraten? Zijn er daarbij ook belangen die ondervertegenwoordigd blijven, of gemeenschappen die onevenredig geraakt worden door vervuiling of de opslag/onttrekking van water? En wie draagt de kosten van de noodzakelijke innovatie voor de watertransitie?

In dit project werd met drinkwaterprofessionals gesproken over hun visie op rechtvaardigheid en de spanningsvelden die zij in de drinkwatersector signaleren als het gaat om rechtvaardigheid. Deze spanningsvelden hebben te maken met:

• Beschikbaarheid van water
• Kwaliteitsvraagstukken
• Besluitvormingsprocessen
• De kennis waar de watertransitie op gebaseerd is

De spanningsvelden zijn gevisualiseerd in een drieluik van een (on)rechtvaardig waterlandschap. Dit drieluik is een instrument om – zowel binnen als buiten de watersector – een dialoog te voeren over rechtvaardige keuzes in de watertransitie.

Een caleidoscoop van perspectieven

De vervolgvraag is natuurlijk hoe keuzes worden gemaakt, en welke afwegingen daaraan ten grondslag liggen. Met andere woorden: hoe zien rechtvaardige keuzes eruit? Op die vraag is geen eenduidig antwoord. Er bestaan immers verschillende benaderingen van rechtvaardigheid. In dit project zijn een aantal benaderingen van rechtvaardigheid beschreven en toegelicht aan de hand van voorbeelden uit de watersector. Deze perspectieven zijn verzameld in een ‘caleidoscoop van rechtvaardigheid’, die geordend is langs vier kernvragen:

• ‘Waarom’ moeten de watersector rechtvaardig zijn?
• ‘Wat’ staat er op het spel als we spreken over een rechtvaardige watertransitie?
• Voor ‘wie’ moet die transitie rechtvaardig zijn?
• ‘Hoe’ denken we over rechtvaardigheid in de watertransitie?

De caleidoscoop is geen checklist of recept, maar een veelkleurig kader dat taal en argumenten biedt voor een rechtvaardige (drink)watertransitie. Daarbij kan uit diverse benaderingen worden geput. De caleidoscoop kan op twee manieren gebruikt worden. Allereerst als manier om te reflecteren op de rechtvaardigheid van keuzes, en of daarbij rekening is gehouden met diverse belangen en perspectieven. Ten tweede als een manier om als drinkwaterbedrijf te reflecteren op de eigen positionering. Welke opvatting van rechtvaardigheid past eigenlijk bij de identiteit en visie van het drinkwaterbedrijf op de watertransitie? Deze stap naar koppeling met organisatievisies wordt in een vervolgproject verder uitgewerkt.

De caleidoscoop van perspectieven is uitgewerkt in een sway, waarin ook de empirische uitkomsten van het onderzoek zijn verzameld.

Tot slot heeft dit project geresulteerd in een podcast waarin wordt toegelicht hoe rechtvaardigheid een rol speelt in de watertransitie, en een rapport waarin alle bevindingen zijn verzameld en de onderzoeksmethoden van het project worden beschreven.