project

Betrokken Burgerschap

Er is de afgelopen tijd veel aandacht voor verschillende vormen van actief, betrokken of democratisch burgerschap. Zo werd medio 2024 in de Tweede Kamer een Kamerbrief besproken over het ‘versterken van democratisch burgerschap’ en is sinds 2025 het uitdaagrecht vastgelegd in de ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’. Ook in relatie tot de watersector groeit betrokken burgerschap. Er zijn verschillende burgerinitiatieven en activistische groepen actief, op verschillende schalen, bijvoorbeeld: Met Elkaar voor Mekaar, Regenwacht040, Stop Afvalwater Twente, Mobilisation for the Environment, Gezondheid vóór Alles, Drinkable Rivers, Stop Glyphosate, Right2Water en Agractie. Deze groepen handelen in meer of mindere mate onafhankelijk van andere partijen in de watersector. Zo is het afkoppelen van een regenpijp vrij simpel zelfstandig te realiseren, maar is het realiseren van een verbod op glyfosaatgebruik een stuk complexer. Verwachtingen en percepties vanuit burgers naar de watersector kunnen daarom verschillen. In dit project wordt onderzocht hoe de (drink)watersector zich verhoudt tot verschillende uitingen van betrokken burgerschap. 

Vormen van betrokken burgerschap in de watersector

Dit onderzoek biedt inzicht in vormen van betrokken burgerschap in de watersector en hoe deze zich verhouden tot formele actoren in de watersector, zoals drinkwaterbedrijven. Voor drinkwaterbedrijven levert dit waardevolle informatie in de omgang met betrokken en soms ook kritische burgers in hun gebied. Tevens biedt het handvatten om als (semi-)publieke instellingen met burgers samen te werken rond collectieve wateropgaven.  

De volgende onderzoeksvragen staan centraal:  

  1. Welke uitingen van betrokken burgerschap signaleren we in de context van water?   
  2. Waarom en hoe organiseren burgers zich rond dergelijke thema’s?   
  3. Hoe verhoudt de (drink)watersector zich op dit moment tot betrokken burgerschap en waarom?  
  4. Op welke manier kunnen betrokken burgers en de (drink)watersector elkaar versterken of samenwerken in gezamenlijke opgaven (als deze er zijn)?  
  5. Hoe kan en wil de (drink)watersector met (nieuwe) vormen van betrokken burgerschap omgaan?  

Verhalen over drinkwaterbetrokkenheid

De eerste stap in dit project is inventariseren welke vormen van betrokken burgerschap er zichtbaar zijn in de watersector. Dit wordt gedaan door een uitvraag bij drinkwaterbedrijven, maar ook door bekende (online) netwerken van burgerinitiatieven te doorzoeken. De sneeuwbalmethode wordt gebruikt om naar aanleiding van deze inventarisatie weer nieuwe initiatieven op het spoor te komen. 

Burgerinitiatieven zijn er in veel soorten en mate, en om deze te ordenen wordt een literatuuronderzoek gedaan naar de (veranderende) betekenis van betrokken burgerschap en varianten die we daarin kunnen onderscheiden. Dit wordt gebruikt om de diverse typen van betrokken burgerschap in de watersector te analyseren en categoriseren. Hierin besteden we ook aandacht aan de vraag: Waar ligt de grens van betrokken burgerschap? Wanneer wordt betrokken burgerschap bijvoorbeeld (semi-)professioneel? Onze primaire interesse gaat uit naar vormen van ‘uninvited participation’: collectieve, bottom-up mobilisatie die plaats vindt buiten geïnstitutionaliseerde en formele processen en vaak kritisch is op de status quo.     

Het project sluit af met casusonderzoek naar één specifiek burgerinitiatief.  Via veldonderzoek, waarbij we deelnemers spreken maar ook activiteiten bijwonen, proberen we inzicht te krijgen in het narratief, d.w.z. het verhaal achter het initiatief. Hierbij gaat het vooral om de ervaringen van de deelnemende burgers, maar ook hun beweegredenen om zich aan te sluiten bij het initiatief, en wat zij daarin als positieve of juist tegenkracht zien. 

Opbrengsten

Tot slot organiseren we co-creatiesessies om te reflecteren op het belang van de bevindingen van het onderzoek en de implicaties ervan voor de watersector. Hierbij kijken we specifiek naar de implicaties voor omgevingsmanagement en communicatie. Een aantal vragen die centraal zullen staan tijdens deze sessie zijn: Hoe kan een constructieve houding t.o.v. betrokken burgerschap bijdragen aan het adresseren van uitdagingen in de watersector? Wat vraagt dit van drinkwaterbedrijven? In welke rollen kunnen drinkwaterklanten allemaal bijdragen aan de watertransitie?    

De opbrengsten worden vastgelegd in een rapport en een wetenschappelijke publicatie, waarbij mogelijk samengewerkt wordt met academische professionals op het gebied van burgerinitiatieven.