Transitie naar duurzame systemen gaat ook over sociale acceptatie en gedrag

Het WiCE Acceptatie Atelier richtte zich op de technische, sociale en communicatieve aspecten van de transitie naar duurzamere watersystemen. Tijdens de sessie kwamen inzichten aan bod over legitimatieprocessen, burger- en operatorperspectieven, gedragsverandering en creatieve interventies.

De bijeenkomst werd geopend door Sandra Sikkema (KWR), die de deelnemers welkom heette en de doelen van de dag toelichtte: gezamenlijk verkennen hoe acceptatie, betrokkenheid en vertrouwen kunnen worden versterkt binnen de transitie naar circulaire water-, energie- en voedselsystemen.

Daarna volgde een inhoudelijke opening door Joep van den Broeke (WiCE), die het atelier positioneerde binnen de bredere kennisagenda van het programma Water in de Circulaire Economie. WiCE werkt aan de integratie van transitiekennis, systeemkennis en normatieve kennis, met als doel de beschikbaarheid van water in de toekomst te borgen.

Water “proeven”

Bij binnenkomst konden deelnemers water ‘proeven’ in de vorm van eetbare watersnoepjes. Elk snoepje had een eigen smaakprofiel gekoppeld aan een specifieke waterbron, zoals regenwater, zeewater of gerecycled water. Deze zintuiglijke ervaring vormde een brug tussen cognitieve en affectieve kennis.

Opvallend was de nieuwsgierigheid onder de deelnemers: het ‘wastewater‑snoepje’ werd het vaakst gekozen. Deze interventie, ontworpen door artist in residence Mariko Hori (KWR), maakte het thema acceptatie op een tastbare manier ervaarbaar. De ervaring voedde vervolgens de discussies over vertrouwen en percepties in de presentatie die hierop volgde.

Waterhergebruik-ambassadeurs

Katja Barendse (KWR) presenteerde vervolgens onderzoek naar waterhergebruik-ambassadeurs binnen Vitens. Het onderzoek richtte zich op de vraag of interne medewerkers bereid zijn positief te communiceren over waterhergebruik. Hiervoor werd gebruikgemaakt van een experimentele installatie waar medewerkers gerecycled water konden proeven.

De resultaten laten zien dat interne houding en voorbeeldgedrag van medewerkers een belangrijke rol spelen in de acceptatie van nieuwe innovaties binnen organisaties.

Het WiCE Acceptatie Atelier werd geopend door Sandra Sikkema (KWR).

Artist in Residence Mariko Hori presenteert waste water sweets aan de deelnemers.

In groepjes ontwikkelden deelnemers prototypes van acceptatie‑ en legitimatiestrategieën rond acceptatie van circulaire wateroplossingen.

Het atelier maakte duidelijk: legitimatie van innovaties is een proces.

Het visuele verslag van het atelier werd verzorgd door Thea Schukken van De Betekenaar.

Kunstenaar Mariko Hori creeerde snoepjes waarbij ze vertelde dat deze gemaakt waren van regenwater, rivierwater, zeewater, water uit een kanaal en afvalwater. Vooral de afvalwater snoepjes waren populair. Uiteraard was het echte verhaal dat ze allen van drinkwater waren gemaakt, met eetbare toevoegingen.

Ronde tafels – Onderzoeksinzichten

Na een korte pauze verzamelden deelnemers onderzoeksinzichten langs vier thematische onderzoekstafels, bemenst door onderzoekers uit verschillende organisaties:

• Nicolien van Aalderen (KWR) en Hester Huisman (TNO) presenteerden resultaten uit WarmingUP en WarmingUPGoo. Zij lieten zien dat acceptatie van innovaties te onderscheiden is in drie niveaus: sociaal-politieke acceptatie, procesacceptatie en productacceptatie, waarbij burgers steeds een andere rol vervullen.
• Stefanie Salmon (KWR) en Machiel Reinders (WUR) deelden inzichten uit Easier Being Green. Dit onderzoek richtte zich op gedragsinterventies voor water- en voedselbesparing. Burgers maakten ‘als‑dan’-plannen voor waterbesparing en werkten met beloningsmechanismen voor het verminderen van voedselverspilling.
• Femke de Boer (KWR) en Jan Starke (KWR) gaven een presentatie over het project ANCHOR, gericht op de perceptie van operators van decentrale watersystemen. Uit ervaringen bij meerdere pilotinstallaties blijkt dat operatorervaring van groot belang is voor het duurzaam inbedden van nieuwe watersystemen. Innovaties moeten gedragen worden door zowel operators als bewoners.
• Jos Frijns (KWR) en Ruud Steenbeen (Dunea) presenteerden inzichten uit onderzoek naar de maatschappelijke acceptatie van gerecycled water, met aandacht voor hoe burgers denken over gezuiverd afvalwater als drinkwaterbron.

Legitimiteit van technologieën

Vervolgens introduceerde Sandra Sikkema een framework met vier dimensies van legitimiteit, toegepast op de ontwikkeling van nieuwe technologieën:

• Pragmatisch – biedt voordeel voor een breed scala aan belanghebbenden.
• Normatief – sluit aan bij maatschappelijke waarden, gewoontes en praktijken.
• Cognitief – is begrijpelijk en wordt niet ter discussie gesteld.
• Regulatief – voldoet aan relevante wet- en regelgeving.

Deze introductie vormde de opmaat naar het interactieve deel van de dag. In groepjes ontwikkelden deelnemers prototypes van acceptatie‑ en legitimatiestrategieën, elk gebaseerd op één van de legitimiteitsdimensies. De inzichten uit de ochtend kwamen hierbij samen met creatieve denkvormen.

Het atelier maakte duidelijk dat legitimatie van innovaties een meerledig proces is: de vier dimensies werken gelijktijdig en versterken elkaar.

Conclusie

Het WiCE Acceptatie Atelier liet zien dat de transitie naar duurzamere water- en energiesystemen niet alleen draait om technologische innovatie, maar vooral om legitimatie, sociale acceptatie en gedragsverandering. Door regulatieve, normatieve, pragmatische en cognitieve strategieën te combineren, kunnen nieuwe technologieën stevig wortelen in de maatschappij.

Heldere communicatie, betrokkenheid van burgers en praktijkervaringen van operators vormen sleutelcomponenten in dit proces. Creatieve interventies bleken bovendien waardevol om de manier waarop vertrouwen en acceptatie ontstaan te verbreden.

Het visuele verslag van het atelier werd verzorgd door Thea Schukken van De Betekenaar.