Wim van Vierssen benoemd tot Honorary Fellow 2025

In het KWR-gebouw dat onder zijn bezielende leiding gestalte kreeg, nam emeritushoogleraar en oud-directeur Wim van Vierssen op 16 april het KWR Honorary Fellowship 2025 in ontvangst. Hoe kijkt Van Vierssen terug op zijn tijd bij KWR? En hoe ziet hij de rol van KWR in een steeds complexere wereld?

Als eerste directeur van KWR, na de afsplitsing van KIWA, wist Van Vierssen de organisatie te positioneren als een publiek onderzoeksinstituut dat de kloof tussen wetenschap en praktijk overbrugt. Te midden van een steeds complexer speelveld reikte hij vanuit een geïntegreerde visie uit naar de hele watercyclus. En behalve natuurwetenschappen en civiele techniek verbreedde hij het wetenschappelijk spectrum met disciplines zoals hydroinformatica en sociale wetenschappen. “Wim was zijn tijd ver vooruit”, zegt huidig directeur Mariëlle van der Zouwen als toelichting op het toekennen van het KWR Honorary Fellowship. “Hij zorgde voor een zichtbare groei van ons instituut tussen 2007 en 2018, met een waardevolle bijdrage aan goed onderbouwde besluitvorming op het gebied van water.”

De macht van tien

Nu hij gepensioneerd is, kijkt wateronderzoeker Van Vierssen terug op een rijk gevarieerde loopbaan. Dat hij emeritushoogleraar is aan zowel de Technische Universiteit Delft, het IHE Delft Institute for Water Education als de Wageningen Universiteit, getuigt van een tomeloze inzet. Gedurende deze reis, ontwikkelde Van Vierssen een inzicht. “Ik noem dit spottend: ‘de wet van Wim’”, zegt hij. “Ik ontdekte dat mijn emotionele binding met organisaties recht evenredig is met hun omvang, te herleiden tot de machten van tien. Als wetenschapper start je in je eentje: tien tot de macht nul (10⁰). Je ontwikkelt jezelf, moet een proefschrift schrijven, aantonen dat je zelfstandig onderzoek kunt doen. Dat is best eenzaam. Dan zet je een eigen onderzoeksgroep op, die meestal bestaat uit tien mensen of iets meer (10¹). Je leert hoe een team werkt, hoe je dat aanstuurt.

De volgende stap is het leiden van een instituut (10²). In mijn geval was dat NIOO-KNAW, het Nederlands Instituut voor Ecologisch Onderzoek. Dan heb je een echt ‘thuis’, een omgeving waar je alle mensen kent. Dat gold ook voor het IHE in Delft daarna. Vervolgens kwam ik als Managing Director Environmental Sciences aan de WUR terecht. Daar kreeg ik te maken met 10³, meer dan duizend mensen. Dan heb je het gevoelsmatig over een anoniem ‘huis’. Van die grootschaligheid werd ik niet gelukkig. Toen ik vervolgens bij KWR aantrad, waar toen zo’n 175 mensen werkten, keerde ik terug naar de omvang van mijn hart. Ik was wel directeur, maar kon bijvoorbeeld tijdens de lunch overal aanschuiven voor een prettig gesprek, omdat ik iedereen kende. Dat voelde goed.”

Juiste koers bepalen

Van Vierssen vond het een interessante uitdaging om aan het roer te staan van een gloednieuw instituut. KWR was in 2006 afgesplitst van KIWA, het keuringsinstituut voor waterartikelen. “KIWA was een organisatie van de drinkwaterbedrijven; na de Tweede Wereldoorlog in het leven geroepen om de certificering en standaardisering voor de drinkwatersector in goede banen te leiden”, vertelt Van Vierssen.

“Het is niet zo dat ik een duidelijke opdracht meekreeg van de aandeelhouders, de drinkwaterbedrijven. Gesprekken met directeuren van drinkwaterbedrijven hielpen mij om aanknopingspunten voor de juiste koers te zoeken, al ging dit niet altijd zonder slag of stoot. En de medewerkers van KWR bruisten van de ideeën. Als weer een rijtje mensen voor mijn deur stond, zei ik vaak: ‘zie dit als je eigen bedrijf en doe wat je moet doen. Ik heb altijd gestreefd naar een open organisatie waarin iedereen een eigen inbreng heeft’. Als bij de zichzelf dragende constructie van een vliegtuig. De sterkte van het vliegtuig zit in de samenhang van de onderdelen. Pas als dat goed in elkaar zit, kun je opstijgen.”

Transparant en open

De positie van KWR als kennisinstituut van de drinkwaterbedrijven was niet van begin af aan voor iedereen vanzelfsprekend, herinnert Van Vierssen zich. “Ook andere partijen in de markt deden (en doen) wateronderzoek, en ik realiseerde mij dat KWR goed georganiseerd moest zijn, met een transparante structuur, waarin iedereen open met elkaar kan communiceren en begrijpt wat zijn rol en verantwoordelijkheden zijn. Gaandeweg bedacht ik: bij zo’n nieuwe cultuur hoort ook een nieuw gebouw. En ook zóiets doe je niet in je eentje. Ik herinner mij Renko Campen, oud-bestuursvoorzitter bij DHV, en David Luteijn, Eerste Kamerlid en waarnemend commissaris van de Koningin in Zuid-Holland. Mensen die niet schrikken van weerstand, de juiste vragen stellen en ons hebben bijgestaan in die spannende tijd. Ik ben er trots op om te hebben bijgedragen aan de nieuwe huisvesting, waarvan de uitnodigende en transparante uitstraling midden tussen het groen zonder woorden zegt waar KWR voor staat: een ontmoetingsplaats voor samenwerken, kennisdelen en innovatie.”

Verbreding naar de hele watercyclus

Gelijktijdig met de nieuwbouw werkte Van Vierssen aan het verbreden van de missie van KWR als kennisinstituut: van drinkwateronderzoek naar naar onderzoek voor de hele watercyclus. “In mijn observatie van het Nederlandse kennislandschap, zocht ik naar de gaten”, vertelt hij. “De waterschappen konden met kennisvragen terecht bij STOWA. Dat was heel waardevol, maar zij misten hierin wel de vaste kennisinfrastructuur zoals KWR die bood. Ook zag ik dat de drinkwaterbronnen steeds meer onder druk kwamen te staan, met oplossingen zoals integraal waterbeheer. Zo drong de noodzaak zich op om onze aandeelhouders – de drinkwaterbedrijven – in de hele watercyclus mee te nemen.”

Als overkoepelend motto voor het werk van KWR zag ‘Bridging science to practice’ gedurende het bewind van Van Vierssen het licht. “Bij toegepaste wetenschap gaat het erom de kloof tussen kennis en praktijk te dichten”, licht hij toe. “Aan de ene kant moet je je innestelen in de waterpraktijk. Aan de andere kant draagt het streven naar excellente kennis bij aan de reputatie van KWR. Vandaar dat ik erop aanstuurde dat onze meest veelbelovende onderzoekers een parttime aanstelling zouden krijgen bij universiteiten. Dat lukte goed en ik ben blij om te zien dat dit aantal nog steeds groeit.”

Honest Broker

In de verbinding tussen die wetenschappelijke excellentie en praktische bruikbaarheid van kennis is Van Vierssen de drijvende kracht geweest achter KWR als zogenoemde ‘Honest Broker’. Wat betekent dit begrip? En wat heeft deze positie de watersector te bieden? Van Vierssen liet zich voor dit onderwerp inspireren door het boek ‘The Honest Broker’ van Roger A. Pielke (2007). Hierin schetst de auteur vier archetypische rollen van onderzoekers. De ‘Pure Scientist’ produceert kennis en voegt dit toe aan het wereldwijde kennisreservoir. De ‘Science Arbiter’ helpt bij het vinden van antwoorden op vragen, zonder hierbij een commitment aan te gaan. De ‘Issue Advocate’ ofwel belangenbehartiger, gaat deze verbinding wel aan en helpt hiermee het aantal keuzes te verkleinen. Tot slot biedt de ‘Honest Broker of Policy Alternatives’ juist een hele waaier aan alternatieven. Hoewel Van Vierssen het nut van alle vier rollen onderschrijft, vond hij bij het vormgeven van KWR de rol van ‘Honest Broker’ de beste uitgangspositie. “Vanuit deze rol leer je als onderzoeker om verschillende alternatieven te bieden voor doelstellingen die drinkwaterbedrijven nastreven”, legt hij uit. “Je geeft bij elk alternatief aan wat de voor- en nadelen zijn. Natuurlijk kan je zoiets ook voor een al vastgestelde optie doen, maar dan leer je mensen niet op voorhand het net breed uit te werpen. Bovendien heb je in Nederland altijd alternatieven nodig, want de ruimte is letterlijk en figuurlijk beperkt en er is altijd behoefte aan oplossingen die voor meerdere partijen tegelijk het optimaal zijn.”

Impact door samenwerking

KWR staat al decennia bekend om de vele internationale samenwerkingsverbanden waaraan onderzoekers deelnemen, of die het instituut zelf in het leven heeft geroepen. Denk bijvoorbeeld aan de Horizon 2020 projecten in de EU, maar ook aan de Aqua Research Collaboration ARC en Watershare. Het laatste netwerk van onderzoeksinstituten reikt ver over de grenzen van Europa heen. Van Vierssen: ”Heel tekenend is dat een van onze eerste Honorary Fellows, Harry Seah, is verbonden aan PUB, het waterbedrijf van Sinagpore. Institutionele samenwerking vraagt om wederkerigheid, iedereen moet er baat bij hebben. En de partners moeten zorgvuldig worden gekozen.

“De maatschappelijke impact die KWR maakt, moet je kunnen aflezen aan de resultaten van activiteiten en handelingen die je terugziet in de samenleving. En ik kan daarvan zeker voorbeelden noemen. Neem het werk van Jan Vreeburg aan de drinkwaterinfrastructuur, dat is echt een vernieuwend concept. Of het werk van Gertjan Medema aan rioolwaterepidemiologie, waarvoor hij de prestigieuze Lee Kuan Yew Water Prize in ontvangst mocht nemen. Zo zie je dat KWR echt het verschil kan maken.”

Bergwandelaar

In 2015 introduceerde Van Vierssen zelf het KWR Honorary Fellowship, dat als eerste werd uitgereikt aan Martien den Blanken. De onderscheiding was een erkenning voor de bijdrage van de voormalig PWN-directeur aan de groei van KWR en aan de opzet van het collectieve waterketengerelateerde onderzoek. Van Vierssen roemt zijn mede-Fellow om zijn kundigheid, menselijkheid en gestructureerde manier van denken. En hij vindt het bijzonder om samen met hem en vele anderen in de vorm van een plaquette bij KWR aan de muur te hangen. “Als Honorary Fellow wil ik graag meewandelen over de berggraat waar het pad van KWR zich soms begeeft. Dit pad vormt in bepaalde gevallen een scheidslijn tussen twee uitersten. Aan de ene kant ligt de afgrond van de futiliteit. Het zijn wetenschappelijke evidenties, gemakzuchtig werk waar eigenlijk niemand echt op zit te wachten. Dat kan je werk als topinstituut niet zijn. Aan de andere kant ligt het land van de vaak ongemakkelijke waarheden die mensen liever niet willen horen. Daar loop je dan, en het wordt al donker. Hoe ga je verder? Ik riep vaak: ‘frappez toujours!’ – pak je kans als het kan. Die vastbeslotenheid en volharding zou ik graag doorgegeven zien aan de volgende generatie waterprofessionals.”

KWR Honorary Fellowship

Sinds 2015 kent KWR jaarlijks een Honorary Fellowship toe aan personen die een bijdrage leveren aan de onderzoeksgemeenschap en de maatschappij binnen het netwerk van KWR, zowel nationaal als internationaal. Wim van Vierssen voert de groeiende lijst van de prestigieuze benoeming nu aan, na Marleen van Rijswick (2023), Rita Ugarelli (2022), Luc Keustermans (2021), Marion Koopmans (2020), Harry Seah (2019), Ad van Wijk (2018), Willy Verstraete (2017), Joan Rose (2016) en Martien den Blanken (2015).

KWR benoemt een Honorary Fellow voor het leven. Samen met vakgenoten die eenzelfde onderscheiding hebben mogen ontvangen, vormen Honorary Fellows een bron van kennis, expertise en ervaring voor KWR.