FOCUS

Natuur, biodiversiteit en watersysteem

Werken aan veerkrachtige watersystemen waarin natuur en samenleving elkaar versterken

Water verbindt natuur en biodiversiteit. Gezonde watersystemen zijn essentieel voor natuur, biodiversiteit en de beschikbaarheid van zoetwater. Tegelijkertijd staan biodiversiteit en ecosystemen steeds meer onder druk door klimaatverandering, vervuiling, land- en watergebruik en de concurrentie om zoetwater. We moeten daarom verder gaan dan het afzonderlijk beheren van functies en water benaderen als een levend systeem dat mensen, landschappen en infrastructuur verbindt. KWR ontwikkelt kennis, instrumenten, natuurgebaseerde en hybride oplossingen die nodig zijn om ecologische veerkracht te herstellen, waterkwaliteit te verbeteren en water vast te houden. Zo ontstaat ruimte voor drinkwater, landbouw, natuur en andere functies. De opgave is dus om het watersysteem beter te begrijpen en zo in te richten dat verschillende functies samen kunnen floreren.

Onze ambitie is om de natuur niet als randvoorwaarde maar als partner te zien, in watersystemen waarin verschillende functies naast elkaar kunnen bestaan en elkaar kunnen versterken.

Onze partners

Dit impactthema is vooral relevant waar waterbeheer, natuur, landgebruik en ruimtelijke ontwikkeling samenkomen. Dit is het geval voor drinkwaterbedrijven, waterschappen, gemeenten, provincies, ministeries, industrie, energiebedrijven, glastuinbouw, natuurorganisaties, Europese onderzoeksprojecten, organisaties voor ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling en andere partijen die werken aan zoetwater, biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Impact: gezonde, biodiverse en veerkrachtige watersystemen

Waterbeheer of waterzorg draagt bij aan ecologisch herstel, biodiversiteit en veerkrachtige ecosystemen, en ondersteunt tegelijkertijd voldoende en veilig water voor mens en natuur. KWR ontwikkelt en beoordeelt natuurgebaseerde, groen-blauwe en hybride oplossingen die natuurlijke processen benutten om water vast te houden, de waterkwaliteit te verbeteren en ecosystemen te versterken. Door kennis, monitoring, modellen en gebiedsgerichte aanpakken te verbinden, helpen we opdrachtgevers om van inzicht naar toepassing te komen. Zo dragen we bij aan watersystemen die gezonder, biodiverser, veerkrachtiger en multifunctioneler zijn en beter bestand zijn tegen klimaatverandering en andere drukfactoren.

Wat wij doen

  • Natuurbescherming: behoud en herstel van ecosystemen en biodiversiteit

Hoe herstellen we natuur op een manier die aansluit bij lokale omstandigheden én toekomstige klimaatomstandigheden?
KWR ontwikkelt kennis over de wisselwerking tussen bodem, water, vegetatie, klimaat en nutriënten. We helpen natuurorganisaties, waterbeheerders en overheden begrijpen waarom ecosystemen achteruitgaan, waar herstel kansrijk is en welke maatregelen effectief zijn onder huidige en toekomstige omstandigheden. Zo ondersteunen we onderbouwd en klimaatrobuust natuurherstel, verbonden met het bredere watersysteem. Lees meer: Waterwijzer Natuur.

  • Preventie van schadelijke stoffen in het milieu

Hoe voorkomen we dat schadelijke stoffen in het watersysteem terechtkomen en ecosystemen, biodiversiteit en drinkwaterbronnen onder druk zetten?
KWR onderzoekt hoe emissies en risico’s aan de bron kunnen worden voorkomen en hoe waterkwaliteit kan worden beschermd. Daarbij verschuift de focus van het beheersen van vervuiling achteraf naar het voorkomen van verontreiniging en het versterken van natuurlijke veerkracht.

  • Natuurinclusief waterbeheer en natuurgebaseerde oplossingen

Hoe kan waterbeheer beter gebruikmaken van natuurlijke processen?
KWR ontwikkelt en beoordeelt natuurgebaseerde, groen-blauwe en hybride oplossingen, van wetlands, infiltratie en natte teelten tot natuurlijke zuivering, restwatertoepassingen en groen-blauwe infrastructuur.
We onderzoeken waar natuurlijke processen effectief kunnen worden ingezet, waar technische zuivering nodig blijft en hoe we beide veilig, betrouwbaar en effectief kunnen combineren. Zo kunnen natuur en technologie elkaar versterken.

  • Van drinkwaterbron naar drinkwaterlandschap

Drinkwater ontstaat in een levend watersysteem. KWR onderzoekt hoe drinkwaterwinning, natuur, landbouw en andere functies in een gebied elkaar kunnen versterken. Een drinkwaterlandschap verbindt water en natuur met ruimtelijke ontwikkeling en landgebruik. Andere functies blijven mogelijk wanneer deze bijdragen aan de gebiedsdoelen.  Zo ontstaat ook een andere relatie met landbouw: boeren kunnen partners zijn bij het beschermen en versterken van het watersysteem.

Expertise en kennisdomeinen

KWR verbindt kennis uit zeven kennisdomeinen om de samenhang tussen water, natuur en samenleving te begrijpen en te veranderen. Belangrijke expertise komt samen op het gebied van eco- en geohydrologie, ecologie, hydro- en geochemie, microbiologie, toxicologie, waterkwaliteit, monitoring, modellering en data science, aangevuld met sociale wetenschappen, watertechnologie en environmental engineering. We combineren proceskennis met modellen, monitoring en instrumenten.
Een nieuwe ontwikkeling is het verbinden van sociohydrologie en hydrosociale systemen: inzicht in hoe mens en watersysteem elkaar beïnvloeden en hoe watersystemen worden gevormd door natuurlijke én maatschappelijke processen.

Co-creatie

We werken met opdrachtgevers en partners in concrete gebieden, waar we wetenschappelijke kennis, monitoring, modellen en praktijkkennis verbinden. Zo ontwikkelen we gezamenlijk toepasbare oplossingen voor het watersysteem.

Deze maatschappelijke opgave omvat:

  • Natte teelten
    Natuur, biodiversiteit en watersysteem Natuur, biodiversiteit en watersysteem

    Natte teelten

    Vernatten van veengronden is een noodzakelijke maatregel om bodemdaling en CO2-uitstoot tegen te gaan en natuur te herstellen. Ook in bufferzones rond natuurgebieden moeten waterstanden worden verhoogd om natuurherstel mogelijk te maken. Maar op nattere voormalige landbouwgronden op...

  • Natuurinclusieve zoetwaterbeschikbaarheid
    Natuur, biodiversiteit en watersysteem Natuur, biodiversiteit en watersysteem

    Natuurinclusieve zoetwaterbeschikbaarheid

    Klimaatverandering en een groeiende watervraag zetten de beschikbaarheid van water voor verschillende functies steeds verder onder druk. Tegelijkertijd streeft Nederland naar een natuurinclusieve samenleving, met een robuuste biodiversiteit binnen en buiten natuurgebieden. Om beide opgaven te realiseren, zijn ingrepen noodzakelijk in waterhuishouding en ruimtelijke ordening die ook de natuur ondersteunen: natuurinclusief waterbeheer. Er gaat steeds meer aandacht uit naar benutting van het beschikbare water. Maar niet alle maatregelen om waterbeschikbaarheid te vergroten zijn ook natuurinclusief.

  • Stedelijke ecohydrologie
    Natuur, biodiversiteit en watersysteem Natuur, biodiversiteit en watersysteem

    Stedelijke ecohydrologie

    Klimaatverandering en stedelijke verdichting zetten de leefbaarheid en biodiversiteit van steden steeds verder onder druk, wat steeds vaker leidt tot wateroverlast en hitte. Tegelijkertijd groeit de noodzaak om regenwater in steden beter te benutten. Hiervoor zijn veelzijdige blauwgroene oplossingen in de vorm van natuurinclusief waterbeheer gewenst, omdat in steden de ruimte intensief en voor meerdere functies wordt ingezet. De interactie tussen water, ondergrond en begroeiing is complex, met een hoge dynamiek en de kans op grote extremen. Een goed begrip van deze interacties is noodzakelijk om stedelijk gebied optimaal en robuust in te richten.

  • Herstel ecosystemen en biodiversiteit
    Natuur, biodiversiteit en watersysteem Natuur, biodiversiteit en watersysteem

    Herstel ecosystemen en biodiversiteit

    In Nederland verkeert 90% van de habitattypen in een matige of zeer ongunstige staat van instandhouding. KWR doet toegepast onderzoek naar herstelecologie om de oorzaken van de achteruitgang van natuurwaarden te achterhalen. Daarvoor ontrafelen wij de drukfactoren en...

  • Burgerwetenschap en burgerparticipatie
    Kennis voor de drinkwatervraagstukken van morgen Kennis voor de drinkwatervraagstukken van morgen

    Burgerwetenschap en burgerparticipatie

    Groeiende burgerbetrokkenheid stelt de watersector voor steeds hogere eisen. Er is een verbinding nodig tussen technische en sociale bestuursvraagstukken. Met de kennis en ervaring van KWR op het gebied van burgerwetenschap en participatieprocessen kunnen waterbedrijven en waterschappen inspelen...