Column

Nieuws

Drinkwater zeer goed beschermd tegen alle virussen, inclusief coronavirus

Met de kennis, ervaring en meetmethoden die KWR de afgelopen decennia in het collectieve bedrijfstakonderzoek met de waterbedrijven heeft opgebouwd, zijn we in staat om snel te anticiperen op potentiële bedreigingen. Microbioloog Gertjan Medema onderzocht samen met collega’s de afgelopen weken of het drinkwater in Nederland goed beschermd is tegen het coronavirus. Conclusie: dat is het. Een persoonlijk verslag.

Toen de eerste berichten over het nieuwe coronavirus in de pers verschenen moest ik gelijk aan SARS denken. Natuurlijk omdat het eenzelfde soort virus is en ook uit Zuid-Oost China kwam en daar van dier op mens is overgedragen. Ik moest ook terugdenken aan de Amoy Gardens, torenflats in Hong Kong waar het SARS coronavirus (CoV) zich via het binnenriool en het ventilatiesysteem verspreidde. Een besmet persoon bezocht daar zijn broer, ging naar het toilet en heeft SARS CoV virus via zijn ontlasting in het binnenriool gebracht en rioolwaterdruppeltjes met SARS CoV hebben via het ventilatiesysteem van de gebouwen andere appartementen bereikt en 300 mensen ziek gemaakt.

Destijds vroeg de Wereldgezondheidsorganisatie WHO mij om, samen met andere internationale experts, het risico van verspreiding van SARS CoV via riolering/water te evalueren. Water bleek echter voor SARS CoV niet de belangrijkste verspreidingsroute; die liep via de lucht en contact met besmette personen/oppervlakken. Ook voor andere coronavirussen is water geen of geen belangrijke route. Coronavirussen kunnen niet zo goed in water standhouden en zijn eenvoudiger te verwijderen en inactiveren dan virussen waarvan overdracht via water vaak beschreven is, zoals Noro- en Adenovirus. Maar de Amoy Gardens gaven wel aan dat de waterroute ook mogelijk is voor SARS CoV.

Een nieuw virus

Als er zo’n nieuw virus langs komt wil ik weten of het zich ook via water kan verspreiden. Uit wetenschappelijke nieuwsgierigheid, maar vooral om te kunnen adviseren over de betekenis van dit virus voor de watersector. Ik heb de berichtgeving over coronavirus specifiek gevolgd op informatie daarover. Er kwamen indicaties in nieuwsberichten: één van de symptomen bij een deel van de patiënten is diarree en in Hong Kong werd naar aanleiding van twee patiënten in hetzelfde appartementencomplex onderzocht of bewoners (opnieuw) via het binnenriool besmet konden worden.

Tegelijkertijd rukte het nieuwe coronavirus op. De eerste gevallen in Europa werden gesignaleerd en dit nieuwe virus leek al verder ‘uitgebroken’ dan SARS CoV in 2003. Er was dus een kans dat het virus ook in Nederland langs zou komen. Dat betekende voor ons ook de kans om onderzoek te doen naar de ‘water-route’ voor het nieuwe coronavirus, dat overigens zo sterk op SARS CoV lijkt dat het nu SARS CoV2 gaat heten.

Detectiemethode

KWR heeft veel ervaring met virussen in water en het microbiologisch laboratorium van KWR beschikt over methoden om virussen in water te concentreren, zuiveren en detecteren (dat doen we al meer dan 40 jaar, samen met RIVM). Omdat de RNA-code van het nieuwe coronavirus breed beschikbaar is gemaakt, waren we snel in staat een methode voor detectie van het nieuwe coronavirus operationeel te krijgen.

“We willen dit onderzoek natuurlijk graag herhalen en breder uitzetten nu het coronavirus in Nederland is aangetroffen.” Prof.dr. Gertjan Medema

Via contacten bij waterschappen hebben we in de eerste week van februari een monster rioolwater ontvangen van de regionale waterzuiveringsinstallaties van Amsterdam-West, Schiphol, Harnaschpolder, Amersfoort en Apeldoorn en met onze methode onderzocht op de aanwezigheid van coronavirus RNA-sequenties. De monsters lieten zien dat de extractie goed heeft gewerkt. Er is geen SARS CoV2 virus aangetroffen in de onderzochte monsters. Omdat er tot dan toe geen patiënten in Nederland waren geregistreerd, verwachtten we dat ook niet, maar hebben we wel alvast een operationele methode gereed liggen voor als het coronavirus wél in Nederland wordt aangetroffen. Met behulp van de methode kunnen we vaststellen of het virus ook in rioolwater terecht komt en detecteerbaar is en of rioolwaterscreening een gevoelige methode blijkt om viruscirculatie in een populatie van mensen aan te tonen. We hebben de betreffende regionale waterzuiveringen geïnformeerd over de uitslag. We willen dit onderzoek natuurlijk graag herhalen en breder uitzetten nu het coronavirus in Nederland is aangetroffen.

Op 19 februari (sommige onderzoekers zijn heel snel!) verscheen er al een publicatie in The Lancet over de transmissie van het SARS CoV2 via de fecaal-orale route. STOWA geeft ook al informatie over SARS CoV2 in afvalwater. Ik heb contact gelegd met microbiologen/virologen in China en Italië om te kijken of zij ook verspreiding via rioolwater willen gaan onderzoeken. Zij lopen per slot van rekening op ons voor wat betreft mogelijke circulatie in rioolwater. Zo kunnen we samen kijken of we meer harde gegevens over dit nieuwe virus en de water-route kunnen verzamelen, zodat we onze adviezen naar de (internationale) watersector en de WHO goed kunnen onderbouwen.

Drinkwater veilig

Ook de Nederlandse drinkwaterbedrijven en Vewin willen weten of er dreiging uitgaat van coronavirus voor de veiligheid van drinkwater. Vanuit de kennis die we de afgelopen jaren in het Bedrijfstakonderzoek hebben opgedaan over virussen in water, weten we dat Nederlands drinkwater goed beschermd is tegen virussen waarvan bekend is dat ze via water kunnen worden overgedragen, zoals Adeno-, Noro- en Enterovirus. Drinkwaterbedrijven die drinkwater uit oppervlaktewater bereiden, hebben allemaal meervoudige desinfectiebarrières gericht op het verwijderen van bacteriën, virussen en protozoën, die ook geborgd zijn door de Analyse Microbiologische Veiligheid Drinkwater. Grondwater is goed beschermd in de bodem tegen alle microbiologische verontreinigingen, inclusief virussen. Ook de strenge hygiëne-voorschriften voor leidingaanleg en -werkzaamheden maken dat de drinkwatersector goed beschermd is tegen alle microbiologische verontreinigingen. We hebben de drinkwaterbedrijven en Vewin laten weten dat drinkwater zeer goed beschermd is tegen alle virussen, inclusief coronavirus.

In De Waterwetenschappers stellen Tim en Els watervragen aan onderzoekers van wateronderzoeksinstituut KWR. Deze aflevering aan Gertjan Medema de vraag: Kan het Coronavirus zich verspreiden via water?