Een brede blik op PFAS

KWR zet de volle breedte van de PFAS-problematiek voor water op de kaart. Van bronnen tot zuivering. En van monitoring tot gezondheidskundige effecten. Als een van de highlights uit 2025 noemt themacoördinator Arnaut van Loon het nieuwe inzicht dat PFAS al op lagere temperaturen afbreken bij de reactivatie van actieve kool. “Drinkwaterbedrijven gebruiken actieve kool bij de drinkwaterbereiding om PFAS en andere stoffen uit het water te halen”, licht hij toe. “Wanneer de kool vol zit, werkt het onvoldoende en moet het worden gereactiveerd. Dit gebeurt bij hoge temperatuur en onder zuurstofloze omstandigheden. Het beeld bestond dat PFAS pas bij veel hogere temperaturen afbreken dan bij het reactiveren wordt toegepast. Ons onderzoek laat zien dat dit niet het geval is. Al vanaf 500 graden Celsius vinden we PFOA en PFOS – twee bekende PFAS-componenten – niet meer terug op de kool. Dat een bestaande technologie dit resultaat levert, is wat mij betreft verrassend positief nieuws in een toch wel somber dossier.”

Ook onderzoek naar korte keten-PFAS dat vorig jaar is gepubliceerd staat bij Van Loon hoog op zijn lijst. Uitgevoerd binnen het Waterwijs-programma,  was het bedoeld om de verspreiding en bronnen te achterhalen, welke zuiveringstechnieken deze stoffen kunnen verwijderen en of ze worden aangetroffen in grondwater. Van Loon: “Korte keten-PFAS, zoals TFA, verspreiden zich gemakkelijk in het milieu. Het was al bekend dat ze via depositie vanuit de lucht overal terechtkomen. Wat ons onderzoek hieraan toevoegt, is het inzicht dat TFA in innamepunten en grondwaterwinningen wordt aangetroffen. Ook laat het zien dat TFA veel verschillende bronnen heeft. Zo kan het afkomstig zijn uit de industrie, of ontstaat het bij omzetting van grotere PFAS-componenten, zoals toegepast voor koeling en pesticiden. Voortbouwend op deze resultaten werken we toe naar een uitgebreide monitoring van pesticiden in grond- en oppervlaktewater dat ergens volgend jaar van start gaat.”

Aanvullende zuivering nodig

In 2025 publiceerden we op de KWR-website overzichtsartikelen over de stand van zaken rond PFAS-onderzoek, hoe ver het staat met de kennis die hierover wordt ontwikkeld, en hoe praktijkgerichte studies zoals living labs hieraan bijdragen. Over het belang van PFAS-onderzoek voor de watersector is Van Loon glashelder. “Wanneer de huidige richtwaarde voor PFAS in drinkwater wordt omgezet in een wettelijke norm of kwaliteitseis, zal aanvullend moeten worden gezuiverd. De huidige technieken om PFAS te verwijderen, zijn niet effectief genoeg. Technieken die dat wel zijn, kosten veel energie of maken de drinkwaterproductie inefficiënt. Een eenvoudige oplossing is er dus niet. Daarom kijken we bij KWR naar de hele keten van PFAS en waar we hier kunnen ingrijpen. Dat loopt uiteen van afval- en drinkwaterbehandeling tot bodemsanering. Kennis uit PFAS-onderzoek voor drinkwater passen we hiervoor toe op andere sectoren.”

Begin 2025 is de Triple Quad 7500+ massaspectrometer aangeschaft, specifiek voor de analyse van PFAS. Dit systeem maakt de analyse van PFAS minder arbeidsintensief, robuuster, eenvoudiger en gevoeliger.

Overzicht en sturing vanuit de praktijk

Vanwege de breedte en urgentie van het onderzoeksveld rond PFAS is dit gestructureerd met een speciale taskforce en stuurgroep. De taskforce PFAS is intern op KWR gericht en zorgt ervoor dat onderzoeksresultaten goed in context worden gezet en op de juiste plek terechtkomen. De stuurgroep PFAS, opgericht in 2024 en georganiseerd vanuit Waterwijs, ziet toe op praktijkgerichte onderzoeksprogrammering en -resultaten. “We waken voor samenhang en willen geen blinde vlekken laten liggen”, zegt Van Loon, die secretaris van de stuurgroep PFAS is. “Door overzicht te houden kijken we steeds wat de resultaten betekenen voor de watersector en wat verder moet worden onderzocht. Deze sturing vanuit de praktijk is uiterst waardevol.”

Kennis bij elkaar brengen

Aangezien 2025 en voorgaande jaren al zo veel inzichten rond PFAS hebben opgeleverd, worden in 2026 deze resultaten bij elkaar gebracht. “We werken aan een kennismontage om van daaruit samen met de drinkwaterbedrijven zinvolle vervolgstappen te kunnen maken”, vertelt Van Loon. “Ook loopt er momenteel een uitgebreid onderzoek naar de gezondheidseffecten van PFAS. Hierbij kijken we breder dan bij de normstelling wordt gedaan. We beperken ons niet tot risico’s op bepaalde ziektes, zoals leveraandoeningen. Maar we nemen allerlei potentiële gezondheidseffecten van PFAS mee om te bepalen in hoeverre dit ten koste gaat van het aantal gezonde levensjaren van de mens. Dit geeft een genuanceerder beeld dan tot nu toe mogelijk was en plaatst de PFAS-opgave voor drinkwaterbedrijven in een breder perspectief.”

Voortschrijdend inzicht

Van Loon benadrukt dat een eventuele norm voor drinkwater niet zondermeer voor duidelijkheid zorgt. “Van de duizenden PFAS-stoffen meten we slechts een paar. Zo bracht KWR-onderzoek onlangs 15 PFAS-componenten aan het licht die nog niet met de monitoring in Nederland worden meegenomen. Daarnaast kennen we het gedrag van PFAS nog niet goed. Wat er allemaal in het milieu zit en hoe snel dit op de winningen afkomt, is nog grotendeels onbekend. De inzichten zijn continu in beweging en ook de technologische ontwikkelingen voor het verwijderen en afbreken van PFAS gaan steeds door. Daarom moeten we met ons onderzoek de watersector hierin blijven bijstaan.”