De kern van onderzoeksresultaten vertalen naar beleid

Als partner binnen Waterwijs gebruikt Vewin – de Vereniging van waterbedrijven in Nederland – de onderzoeksresultaten in het lobbywerk voor de sector op Nederlands en Europees niveau. Het Beleidsonderbouwend Onderzoek vormt de basis voor de adviezen die Vewin opstelt. We gaan in dit interview met Arjen Frentz (Vewin) en Jos Frijns (KWR) dieper in op de raakvlakken tussen onderzoek en beleid.

De kern van wat we al weten

In het Beleidsonderbouwend Onderzoek gaat het om projecten waarin bestaand onderzoek op een toegankelijke manier samenkomt. Wetenschappelijke resultaten worden vertaald naar beleidsdossiers. Daarmee kan Vewin werken aan de juiste belangenbehartiging en beleidsbeïnvloeding in Den Haag en Brussel. “De kennis van KWR is bijzonder goed bruikbaar op de raakvlakken tussen beleid en onderzoek”, zegt Arjen. “We kunnen ons advies ermee onderbouwen.” Jos vult aan: “Binnen het Beleidsonderbouwend Onderzoek vragen we niet van onze onderzoekers om nieuw onderzoek te doen, maar om tot de kern te komen van wat we al weten. En om dit in begrijpelijke taal weer te geven. Dat is soms best een uitdaging.”

Heldere taal en afbeeldingen in factsheets

Een succesvol voorbeeld waar onderzoek en beleid elkaar vinden, weet Arjen meteen te noemen: de Kaderrichtlijn Water (KRW). “Deze Europese richtlijn is heel belangrijk voor het beschermen van drinkwaterbronnen. Het gaat over een veelvoud aan dingen die vaak ingewikkeld zijn om te duiden. Wat betekent bijvoorbeeld te veel nitraat in het grondwater voor de drinkwatervoorziening? In overleg met KWR zijn we daarom begonnen met het ontwikkelen van factsheets die deze materie inzichtelijk maken. Zo zijn er bijvoorbeeld KRW-factsheets over opkomende stoffen, bestrijdingsmiddelen en nitraat. Zo’n factsheet bestaat uit een paar A4’tjes met heldere taal en aantrekkelijke afbeeldingen. Ze zijn te vinden op de website van Vewin. En ze werken heel goed om richting de politiek en andere stakeholders te laten zien waarop wij onze standpunten voor de sector baseren.”

De leden bepalen mede de koers

Jaarlijks maken Vewin en KWR een lijst met onderzoeksvragen voor het Beleidsonderbouwend Onderzoek. Een lijst die niet in een ivoren toren wordt bedacht, maar die vanuit de sector wordt aangedragen, legt Arjen uit. “Vewin is een vereniging, en onze leden – de drinkwaterbedrijven – bepalen mede de koers. In stuurgroepen en commissies bespreken we verschillende beleidsonderwerpen en welke posities we als sector kunnen innemen richting het beleid. Daarbij komt ook aan de orde welke inhoudelijke kennis we voor deze trajecten nodig hebben. Denk aan thema’s zoals waterkwaliteit, bodem en energie. Het blijft niet bij het raadplegen van de stuurgroepen over de vraagstelling, de resultaten worden ook bij de stuurgroep gepresenteerd, vaak met een advies erbij. Want we willen er natuurlijk wel voor zorgen dat al die kennis verder wordt gebracht en geïmplementeerd wordt.”

“Er is veel behoefte aan kennis, daar staat niet iedereen bij stil.”

Arjen Frentz (Vewin)

Onafhankelijk onderzoek

De resultaten van het Beleidsonderbouwend Onderzoek worden niet rechtstreeks richting het bevoegd gezag gestuurd, benadrukt Jos. “Het wetenschappelijk deel van het onderzoek moet onafhankelijk zijn. Dat is heel belangrijk. Daarom is het goed dat Vewin de eigen oplegnotitie schrijft bij de onderzoeksresultaten: een aanvullend document dat wordt gebruikt in de beleidsbeïnvloeding. Ik vind dat de juiste rolverdeling. Tegen mijn KWR-collega’s zeg ik altijd: als onderzoekers moeten wij niet op de stoel van Vewin gaan zitten. Wij geven geen aanbevelingen richting het beleid.”

Hoe het met die scheidslijn werkt, maakt Arjen concreet aan de hand van een voorbeeld. “Neem de KRW-factsheets die ik eerder noemde. Wanneer er eentje klaar is, plaatst Vewin een nieuwsbericht op de website met daarin ons standpunt. Bijvoorbeeld dat PFAS moet verdwijnen uit ons watersysteem en dat de lozingen hiervan moeten stoppen. We linken hierin naar de factsheet over opkomende stoffen, waarin de feiten staan. Voor ons is die communicatie in het verloop van onze lobbytrajecten heel belangrijk. Er is veel behoefte aan kennis, daar staat niet iedereen bij stil. Vooral in de politiek, waar mensen komen en gaan. Het werkt heel goed om dit samen met KWR te doen. Het is een echte coproductie.”

“Die impact, dat is uiteindelijk waar we het allemaal voor doen.”

Jos Frijns (KWR)

Impact maken, daar doen we het voor

Dat het Beleidsonderbouwend Onderzoek is ingebed in Waterwijs, vinden zowel Arjen als Jos hoogstnoodzakelijk. Arjen: “Het is goed om je te realiseren dat de drinkwatervoorziening samenhangt met allerlei systemen. We hebben te maken met zo’n beetje alle ministeries en met alle gelederen binnen de Europese Commissie. Daarom lopen we tegen uiteenlopende vraagstukken aan. Bij al die dossiers kunnen we gewoonweg niet zonder de feiten.” Vanuit wetenschappelijk oogpunt zorgt het Beleidsonderbouwend Onderzoek ervoor dat onderzoeksopbrengsten worden vertaald naar beleidsrelevantie.

“Daar ben ik heel blij mee”, zegt Jos. “Want binnen Waterwijs werken we met en voor de drinkwatersector, zodat het resultaat ook ergens landt. Het slechtste wat kan gebeuren, is dat een rapport in een lade verdwijnt. Samen met de drinkwaterbedrijven besteden we daarom veel aandacht aan die doorvertaling. Het Beleidsonderbouwend Onderzoek vormt daarin een puzzelstukje. Niet alleen omdat de resultaten in dit geval door Vewin worden gebruikt, maar ook om onze onderzoekers bewust te maken dat zij hun opbrengsten zo verwoorden dat ze bruikbaar zijn voor bepaalde doeleinden in de buitenwereld. Die impact, dat is waar we het uiteindelijk allemaal voor doen.”